Ցինկ
Ցինկ (լատ.՝ Zincum), քիմիական տարր է, որի նշանն է Zn, տարրերի պարբերական համակարգի պարբերության, 2-րդ խմբի տարր։ Կարգահամարը՝ 30:
Արույրը՝ ցինկի և պղնձի համաձուլվածքը, հայտնի էր դեռևս Հին Հունաստանում, Հին Եգիպտոսում, Հնդկաստանում (7-րդ դար) և Չինաստանում (11-րդ դար)։ Երկար ժամանակ չէր հաջողվում անջատել մաքուր ցինկը։ Անգլիայում 1978 թվականին Ուիլիամ Չեմպիոնի կողմից արտոնագրվեց ցինկի առանձնացման մեթոդը։
1973 թվականին Բրիստոլում շահագործվեց Ուիլիամ Չեմպիոնի կողմից հիմնադրված առաջին ցինկի գործարանը։
Առաջին անգամ «ցինկ» բառը հանդիպում է Պարացելսի աշխատանքներում, ով այդ մետաղը Liber Mineralium II գրքում անվանել է «zincum» կամ «zinken»։ Ցինկ բառը, հավանաբար, ծագել է այս բառից։ Գերմաներենից թարգմանաբար zinke նշանակում է «ատամիկ» (մետաղական ցինկի բյուրեղները նման են ասեղների)։
Ալյումին
Ալյումին (լատ.՝ Aluminium), քիմիական նշանը՝ Al (կարդացվում է՝ «ալյումին»), ատոմային համարը՝ 13:
Ալյումին պարզ նյութը փափուկ, թեթև արծաթասպիտակավուն երանգով մետաղ է, օժտված է մեծ էլեկտրա– և ջերմահաղորդականությամբ։ Ալյումինի խտությունը 2,7 գ/սմ3 է։ Մոտ 3 անգամ թեթև է երկաթից և պղնձից, սակայն բավական ամուր է։ Ալյումինը հալվում է 600 °C ջերմաստիճանում։
Տարածվածությամբ ալյումինը մետաղների մեջ գրավում է առաջին տեղը և կազմում է երկրակեղևի զանգվածի 7 %–ը։
Առաջին անգամ ալյումինը ստացել է դանիացի ֆիզիկոս Հանս Էրսթեդի կողմից 1825 թվականին։
Քիմիական բարձր ակտիվության պատճառով մաքուր ալյումինի հայտնագործումն ու ստացումը ձգվել է համարյա 100 տարի։
Ֆրանսիացի քիմիկոս Ա. Է. Սենտ-Կլեր Դեվիլը 1854 թվականին առաջարկեց ալյումին ստանալու համար օգտագործել մետաղական նատրիում և ստացավ նոր մետաղի առաջին ձուլակտորները։ Այդ ժամանակ ալյումինի գինը շատ բարձր էր, և դրանից պատրաստում էին թանկարժեք զարդեր։
Ալյումինի արտադրությունը կապված էր էլեկտրաէներգիայի մեծ ծախսերի հետ, այդ պատճառով մեծ մասշտաբներով այն սկսեցին ստանալ միայն 20-րդ դարում։
Ֆոսֆոր
Ֆոսֆոր (լատ.՝ Phoatsphorus ), քիմիական տարր, որի նշանն է P։ Գտնվում է տարրերի պարբերական համակարգի 3-րդ պարբերության 5-րդ խմբի տարր։ Կարգահամարը՝ 15:
Ֆոսֆորի հայտնաբերումը վերագրվում է համբուրգցի ալքիմիկոս Հ․ Բրանդին (1669), որն ստացավ երկնագույն լուսարձակող նյութ՝ «սառը կրակ», և անվանեց ֆոսֆոր (հունարեն՝ — լույս և — կրող): Բնության մեջ գտնվում է միայն միացությունների ձևով։ Հանդես է գալիս մի քանի ալոտրոպ ձևափոխություններով։ Ոչ մետաղ է։
Անունն ստացել է շնորհիվ իր լուսարձակելու հատկության։ Ֆոսֆոր բառը ծագում է հունարեն φῶς՝ «լույս» և φέρω՝ «տանում եմ» բառերից։
Ֆոսֆորափայլ բառն սկզբում ունեցել է ֆոսֆորի արձակած լույսի նշանակությունը, հետագայում սկսել է գործածվել որպես առարկաների արձակած սառը լույս ընդհանրապես։
Տարրական ֆոսֆորն ստանում են կալցիումի ֆոսֆատի, սիլիկահողի և ածխածնի խառնուրդն էլեկտրական վառարանում առանց օդի մուտքի մինչև 1600 °C տաքացնելով:
Ֆոսֆորը բնության մեջ տարածված տարր է:
Հալման ջերմաստիճանը 44,1 °C, եռմանը՝ 280,5 °C, խտությունը՝ 1828 կգ/մ3։ Օդում (40 °C-ում) ինքնաբռնկվում։ Տաքացնելիս 250-300 °C դանդաղ փոխարկվում է կարմիր ֆոսֆորի։ Քիմիապես ավելի պասսիվ է, օդում բռնկվում է 240-250 °C տաքացնելիս, համարյա թունավոր չէ։ Չի լուծվում ջրում և ծծմբածխածնում։ Ապրանքային կարմիր ֆոսֆորը գործնականորեն ամորֆ է, գույնը՝ կարմրաշագանակագույնից մանուշակագույն։
Սպիտակ ֆոսֆորը ճնշման տակ տաքացնելիս՝ 200-220 °C, փոխարկվում է սև ֆոսֆորի (նման է գրաֆիտին, կիսահաղորդիչ է)։
Ֆոսֆորը տիպիկ ոչ մետաղ է, քիմիապես ակտիվ է։
Դասարանում
դուրս գրել պարբերական աղյուսակից H, A, R, S, M, O, C, P, F, N տառերով տ6արրերը և նրանց անվանումները:
H
H — Ջրածին
He — Հելիում
Hf — Հաֆնիում
Hg — Սնդիկ
Hs — Հասսիում
Ho — Հոլմիում
A
Al — Ալյումին
Ar — Արգոն
As — Արսեն
Ag — Արծաթ
At — Աստատ
Au — Ոսկի
Ac — Ակտինիում
Am — Ամերիցիում
R
Ra — Ռադիում
Rn — Ռադոն
Re — Ռենիում
Rh — Ռոդիում
Rb — Ռուբիդիում
Ru — Ռութենիում
Rg — Ռենտգենում
S
Si — Սիցիլիում
S — Ծծումբ
Sc — Սկանդիում
Se — Սելեն
Sr — Ստրոնցիում
Sn — Անագ
Sg — Սիբորգիում
Sm — Սամարիում
M
Mg — Մագնեզիում
Mn — Մանգան
Mo — Մոլիբդեն
Mt — Մայտներիում
Mc — Մոսկովիում
Md — Մենդելեևիում
O
O — Թթվածին
Os — Օսմիում
Og — Օգանեսոն
C
C — Ածխածին
Cl — Քլոր
Co — Կոբալտ
Cr — Քրոմ
Ca — Կալցիում
Cu — Պղինձ
Cs — Ցեզիում
Cn — Կոպեռնիցիում
Ce — Ցերիում
Cm — Կյուրիում
Cf — Կալիֆորնիում
P
P — ֆոսֆոր
Pt — Պլատին
Pb — Կապար
Po — Պոլոնիում
Pr — Պրազեոդիմ
Pm — Պրոմեթիում
Pl — Պլուտոնիում
F
F — Ֆտոր
Fe — Երկաթ
Fr — Ֆրանսիում
Fl — Ֆլերովիում
Fm — Ֆերմիում
N
N — Ազոտ
Ne — Նեոն
Na — Նատրիում
Ni — Նիկել
Nb — Նիոբիում
Nd — Նեոդիմ
Np — Նեպտունիում
No — Նոբելիում
1.Քիմիական տարրերի տարածվածությունը բնության մեջ: — Քիմիական տարրերը հավասարաչափ չեն տարածված բնության մեջ: Քիմիական տարրերի մեծամասնությունը բնության մեջ գտնվում է բարդ նյութերի՝ քիմիական միացությունների ձևով:
2.Քիմիական տարրերի տարածվածությունը տիեզերքում:
3.Քիմիական տարրերի տարածվածությունը երկրակեղևում: — Երկրի կեղևը կազմված է հիմնականում 9 տարրից, իսկ մյուս տարրերի պարունակությունը շատ քիչ է: Երկրի կեղևի մոտ 50 % կազմում է թթվածինը:
4.Քիմիական տարրերի տարածվածությունը մարդու օրգանիզմում: — Մարդու օրգանիզմումառավել շատ են թթվածինը, ջրածինը և ազոտը:
5.Ամենենատարածված նյութը երկրագնդի վրա: — Ջուրը ամենատարածված նյութն է երկրագնդի վրա:
6.Ամենատարածված գազային նյութը օդում: — Թթվածին և ազոտ
Գրիգոր Ստեփանյանի բլոգ 
